Bilinçli Rüya Nedir?

Bilinçli rüya nedir?

Bilinçli rüyada kişi rüyanın içindeyken “Şu anda rüya görüyorum” diye fark eder. Rüya görüntüleri sürer, kişi uyumaya devam eder ve farkındalık rüyanın bir parçası hâline gelir. Bu deneyim, uyanıkken geçmişte görülen bir rüyayı düşünmekten veya uykuya dalmadan önce hayal kurmaktan farklıdır.

Bilinçli rüya çoğunlukla REM uykusuyla ilişkilidir. Yine de her canlı rüya bilinçli değildir. Bir rüyanın son derece gerçekçi olması, rüya sırasında onun rüya olduğunun bilindiği anlamına gelmez. Aynı şekilde “Rüyamı değiştirdim” demek de her zaman açık bir farkındalık bulunduğunu kanıtlamaz.

Elli yıllık araştırmaları değerlendiren bir meta-analiz, insanların yaklaşık yüzde 55’inin yaşamında en az bir bilinçli rüya bildirdiğini, yaklaşık yüzde 23’ünün ise bunu ayda en az bir kez yaşadığını tahmin etmiştir.[1] Çalışmalar arasında büyük farklılık bulunduğu için bu oranlar kesin nüfus sayımı gibi okunmamalıdır.

Bilinçli rüya laboratuvarda nasıl doğrulanır?

Araştırmacılar, uyumadan önce katılımcıyla belirli bir göz hareketi dizisi üzerinde anlaşabilir. Katılımcı rüyada olduğunu fark ettiğinde gözlerini örneğin sol-sağ-sol-sağ biçiminde hareket ettirir. REM uykusunda bedenin büyük kasları baskılanmış olsa da göz hareketleri kayda geçebilir. Polisomnografi kişinin REM uykusunda olduğunu gösterirken önceden kararlaştırılan sinyal farkındalık anını işaretler.

Dört bağımsız laboratuvarın katıldığı bir çalışmada, REM uykusundaki bilinçli rüya deneyimi sırasında araştırmacıların soruları bazı katılımcılara ulaştırılmış ve doğru cevaplar göz veya yüz kası sinyalleriyle alınmıştır.[2] Başarı bütün denemelerde veya bütün katılımcılarda görülmemiştir; çalışma, mümkün olduğunu gösterir, kolay ya da sürekli olduğunu değil.

Bu yöntem rüyanın tamamını dışarıdan okumaz. Araştırmacı yalnız belirli bir anda gönderilen sınırlı sinyali kaydeder; rüyanın ayrıntıları yine uyandıktan sonra kişinin anlatımından öğrenilir. Bilinçli rüya araştırması bu nedenle öznel rapor ile fizyolojik ölçümü birlikte kullanır.

REM’in uyku içindeki yerini ve kas baskılanmasını daha iyi anlamak için uyku evreleri, REM uykusu ve rüyalar rehberi okunabilir.

Bilinçli rüya, rüyayı tamamen kontrol etmek demek mi?

Hayır. Farkındalık ile kontrol aynı beceri değildir. Kişi rüyada olduğunu bilebilir, fakat sahneyi değiştiremeyebilir; uçmayı deneyip başaramayabilir veya kâbustan çıkmak isteyip uyanamayabilir. Bazı kişiler yalnız kısa bir farkındalık anı yaşar ve hemen sonra rüya normal akışına döner.

Özellikle kâbusun içinde farkındalık oluşması, korkunun kendiliğinden sona ereceğini garanti etmez. Kişi rüyada olduğunu bildiği hâlde sahneyi değiştiremeyebilir veya uyanmakta zorlandığını hissedebilir. Bu nedenle bilinçli olmanın her zaman olumlu ve rahatlatıcı olduğu varsayılmamalıdır.

Bilinçli rüya, geleceği görme veya rüya sembollerinin doğruluğunu artırma yeteneği de değildir. Bu deneyim rüya içindeki farkındalıkla ilgilidir; rüyanın dış dünyaya dair kesin bilgi verdiğini göstermez.

Bilinçli rüya teknikleri ne kadar etkilidir?

Uyanıkken gerçeklik kontrolü yapma, rüyayı hatırlama niyeti kurma ve “Bir sonraki rüyamda rüya gördüğümü fark edeceğim” diye zihinsel prova yapma gibi bilişsel yöntemler araştırılmıştır. Sistematik bir derleme, anımsatıcı bilinçli rüya oluşturma tekniğini en güçlü aday olarak değerlendirmiş; incelenen çalışmaların çoğunun yöntem kalitesini orta düzeyde bulmuştur.[3] Sonuç, herkes için çalışan kesin bir yöntem bulunduğu anlamına gelmez.

Bazı deneylerde dış uyaranlar, ilaçlar veya beyin uyarımı da denenmiştir. Bunlar evde uygulanacak güvenli tarifler değildir. Özellikle reçeteli bir ilacı bilinçli rüya amacıyla kullanmak, sağlık riski ve ilaç etkileşimi doğurabilir. Uykuyu sık sık bölmek de toplam uyku kalitesini düşürebilir.

Temsili bir toplum örneklemindeki çalışma, bilinçli rüya sıklığı ile kötü uyku, stres ve kaygı arasındaki ilk ilişkilerin büyük bölümünü kâbus sıklığının açıkladığını bulmuştur.[4] Bu kesitsel çalışma neden-sonuç göstermez. “Bilinçli rüya kesin zararlıdır” veya “kesin yararlıdır” biçimindeki iki uç iddia da mevcut kanıtı aşar.

Kişi denemelerini izlemek isterse uykuyu bölmeden sabah kısa notlar alabilir. Bunun için rüya günlüğü rehberi kullanılabilir. Kâbus ya da uyku felci yaşayanların önce bu deneyimler arasındaki farkları öğrenmesi daha uygundur.